تاثیر پلیمر سوپر جاذب در جذب رواناب

کوکوپیت چیست ؟
آوریل 10, 2016
کاشت همزمان گندم دیم و سوپر جاذب
آوریل 10, 2016

بررسی تاثیر پلیمرهای سوپر جاذب در جذب رواناب و خصوصیات رشدی نهال انگور رقم رشه(vitis vinifera cv Rashe) 

اکبر اسماعیلی، فریده شیخمرادی2

1-کارشناس ارشد علوم باغبانی سازمان جهاد کشاورزی ایلام

2-      دانشجوی کارشناسی ارشد علوم باغبانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

* esmaeili4@yahoo.com

چکیده

  در جهت استفاده بهينه از آب در كشاورزي ، استفاده از زمينهاي كم بازده و داراي رواناب در طي بارندگي و همچنين استفاده اقتصادي از اين آبها پژوهش مذكور در استان ايلام بر روي نهالهاي انگور رقم رشه كه به صورت ديم كاشته مي شود مورد بررسي قرار گرفت.  طرح مورد نظر به صورت كاملا تصادفي با سطوح مختلف سوپر جاذب (0-100-150-200 گرم/هر چاله با ابعاد 1*1*1 متر) اجرا شد. این پلیمرها ضمن برخورداری از سرعت و ظرفیت زیاد جذب آب در موقع نیاز ریشه، به راحتی آب را در اختیار آن قرار می دهند و ضمن بالا بردن ظرفیت نگهداری آب در خاک تا400 برابر وزن خود آب را در خود ذخیره می کنند و قادرند در هر شرایطی آن را به راحتی در اختیار گیاه قرار دهند. نشان داده شد استفاده از سوپر جاذب در کاشت نهالها به صورت ديم  تنشهای رطوبتی را از بین برده و با افزايش جذب بارندگيها و آبهاي استفاده شده در اطراف نهالها به سازگاری و رشد بهتر نهال کاشته شده كمك نمود همچنین ميزان آب مصرفي نتایج معنی داری نشان داد. به طوريكه در دور آبياري تا 20 روز تاثير منفي بر روي رشد نهالها  مشاهده نگرديد و نهالها كاملاً شاداب بودند. نتایج نشاندهنده اثرات معنی دار میزان سوپرجاذب بر روی فاکتورهای مورد بررسی ( رشد طولی شاخه،تعداد شاخه ها، قطر شاخه) بود. اما بر روی زمان باز شدن اولیه جوانه ها تاثیر محسوسی نداشت به طوریکه در تیمار شاهد (0) شروع جوانه زنی نهالها به مراتب بهتر بود. نتايج كلي نشان داد مخلوط نمودن سوپرجاذب به ميزان 200گرم در هر چاله پس از آبگيري كامل و مخلوط نمودن آن با كود دامي كاملا پوسيده و همچنين استفاده از سنگريزه در كنار نهالهاي كاشته شده به عنوان زهكش باعث رشد مناسب نهالها شد و به عنوان تيمار مناسب اعلام گرديد. همچنين با استفاده از مواد آلي به ميزان مناسب و وجود زهكش در كنار نهالهاي كاشته شده در زمان بارندگي جذب رواناب به طور كاملاً چشمگيري افزايش پيدا كرد.

کلمات کلیدی: پلی مر سوپر جاذب- انگور رشه – خصوصیات رشدی- ميزان آب مصرفي

مقدمه

با توجه به اينکه کشور ايران در مناطق خشک و نيمه خشک جهان قرار گرفته است قسمت وسيعي از آن داراي آب و هواي خشک و نيمه خشک مي باشد. لذا کمبود رطوبت در اين مناطق يکي از فاکتورهاي مهم و تاثير گذار بر رشد و نمو گياهان مي باشد. کمبود رطوبت در فصول رشدي گياه موجب نقصان شديد عملکرد گياهان بخصوص گياهان زراعي مي شود (کبيري، 1381). با توجه به کمبود آب و همچنین سیاست وزارت جهاد کشاورزی مبنی بر افزایش سطح زیر کشت باغات و استفاده بهینه از آبهای موجود و جمع روانابها  استفاده از شیوه های مناسب کاشت، ارقام مقاوم و استفاده از مواد جاذب رطوبت می باشد.  لذا به نظر می رسد در جهت استفاده مناسب از آبهای در دسترس نیاز به برنامه ریزی مناسب و همچنین استفاده از مواد مختلف در جهت افزایش راندمان می باشد. یکی از موادی که در سالهای اخیر مورد استفاده قرار گرفته و تحقیقات مختلف بر روی آن در زمینه های مختلف کشاورزی در حال اجرا می باشد پلیمرهای سوپرجاذب می باشد که محققین به نتایج مثبتی در تحقیقات خود بر روی آن دست یافته اند. در تحقيقات مختلفي که توسط خوشنويس 1381 بر روي گياهان رز، ترون و ارغوان انجام شد نشان داده شد که کاربرد پليمرهاي سوپرجاذب باعث افزايش دور آبياري به ميزان چشمگيري شده است و همچنين درصد گيرايي را در نهال هاي کاشته شده نسبت به شاهد افزايش داده است. گياهان جهت استقرار و افزايش محصولات در واحد سطح در خاكهاي شني و محيط خشك، اغلب با كمبود رطوبت قابل دسترس در بافت خاك همراه مي باشند لذا ثابت شده است كه كاربرد هيدروژل هاي سوپرجاذب موجب افزايش جذب آب  اضافي در خاك شده و آن را در زمان مناسب در دسترس گياه قرار مي دهد (Ahmed and Verplancke, 1994). در مطالعات انجام شده که توسط Anon. (1998) در طرحهای درختکاری در افریقای جنوبی صورت گرفته، نتیجه  گرفته شدکه با بکارگیری پلیمر، اولاً میزان از بین رفتن درختان در اثر خشکی تا میزان 92-95 درصد کاهش و ثانیأ هزینه آبیاری نهالها تا حدود 30 درصد در هکتار کاهش پیدا می­کند 1998) (Anon,.

تحقیقاتی که در عربستان با پلیمرهای سوپرجاذب توسط شرکت Stockhausen (2000) صورت گرفت نشان می­دهد که با استفاده از این پلیمرها می­توان علاوه بر رشد بهتر گیاه و کاهش تأثیر منفی نمک خاک بر گیاه تا حدود 50 درصد در مصرف آب نیز صرفه­جویی کرد. در ادامه تحقیقات نشان داده می­شود که اگر فقط تنها 30 درصد در مصرف آب طبق شرایط عربستان(جده) صرفه­جویی گردد، استفاده از پلیمر چه تأثیری بر اقتصاد و میزان مصرف آب دارد با احتساب 30 درصد صرفه­جویی در مصرف آب در روز می­توان به مقدار 14850 ریال هزینه آبیاری در شرایط جده کسر نمود که در اینصورت میزان صرفه­جویی در هزینه آبیاری معادل 42/5 میلیون ریال عربستان در سال خواهد بود (شفیعی،1381). در تحقیقات Dehgan و همکاران (1994) مشاهده شد که در ترکیب 75/0 درصد حجمی مخلوط پلیمر با خاک، میزان تولید ماده خشک گیاه در خاک بدون پلیمر بوده است که بدین صورت می­توان نتیجه گرفت که در این قسمت از آزمایش در مصرف آب تا 50 درصد در صورت بکارگیری پلیمر صرفه­جویی بعمل آمد.

Silbebush et al (1993) در یک پژوهش پلیمر grosoak را مورد ارزیابی قرار دادند. هدف از این تحقیق استفاده از یک پلیمر جاذب آب برای بهبود ذخیره آبی و افزایش آب قابل دسترس محصولی بود که در شنهای روان کشت می­شدند. نتایج حاصله نشان داد که پلیمر مذکور با افزایش ظرفیت نگهداری آب در شنهای روان باعث شد که یک سیستم آبیاری قطره­ای پر خرج، با یک سیستم معمولی آبیاری بارانی جایگزین گردد. در حضور پلمرسوپرجاذب دسترسی ریشه گیاه به آب قابل استفاده بیشتر می­باشد و گیاه کمتر تحت تأثیر شرایط تنش خشکی قرار می­گیرد (اله­دادی، 1384). بنابراين اضافه كردن هيدروژ‍ل به ساختمان خاك آب مورد استفاده در خاك را در خود جذب كرده و باعث مي شود آب به آرامي در دسترس گياه قرار گيرد همچنين درصد پ‍‍‍‍‍‍ژمردگي گياه و تبخير از سطح خاك را كاهش مي دهد   Taylor and  Halfacre, 1986)). در تحقیقی که بر روی بررسی تأثیر هیدروژلهای سوپرجاذب در کاهش خشکی درختان زیتون انجام گرفت نتایج حاصل نشان داد که بین تیمارها اختلاف معنی داری در سطح احتمال کمتر از 1% وجود دارد. بطور کلی با کاربرد میزان 3/0 درصد وزنی پلیمر های سوپرجاذب، شاخص­های رشد در نهال­های مورد تیمار نسبت به تیمار شاهد افزایش چشمگری داشتند و کمتر در معرض تنش خشکی قرار گرفته بودند ( طلایی، 1384).

در اینجا تاثیر پلیمرهای سوپرجاذب بر جذب رواناب و خصوصیات  رشدی نهالهای انگور رقم رشه   (vitis vinifera cv Rashe) در استان ایلام شهرستان ایوان مورد بررسی قرار گرفت. 

مواد و روشها

پژوهش حاضر بمنظور بررسی تاثیر پلیمرهای سوپر جاذب در جذب رواناب و خصوصیات رشدی نهال انگور رقم رشه(vitis vinifera cv Rashe) در شهرستان ایوان انجام شد. شهرستان ايوان در موقعيت 46 درجه و 21 دقيقه طول جغرافيايي و 33 درجه و 46 دقيقه عرض جغرافيايي قرار گرفته است. ارتفاع از سطح دريا 1300 متر، حداقل درجه حرارت ساليانه 2/12- درجه سانتيگراد و حداکثر درجه حرارت ساليانه 37 درجه سانتيگراد، ميانگين رطوبت نسبي ماهانه 59 درصد در بهمن و 19 درصد در مرداد، مجموع بارندگي ساليانه 700 ميلي­متر مي­باشد (اسماعیلی و همکاران 1386).  طرح مورد نظر به صورت كاملا تصادفي با سطوح مختلف سوپر جاذب (0-100-150-200 گرم/هر چاله با ابعاد 1*1*1 متر) اجرا شد. صفاتی مانند رشد طولی شاخه، تعداد شاخه ها، قطر شاخه، زمان باز شدن اولیه جوانه ها   مورد بررسی قرار گرفت. ابتدا نسبت به تهیه نقشه اولیه محل کاشت اقدام و چاله ها به اندازه 1*1*1 متر حفر گردیدند بطوریکه خاک سطحی (زراعی) در یک قسمت ریخته شد. در زمان کاشت ابتدا میزان سوپرجاذب مصرفی به طور کامل به مدت 20 دقیقه آبگیری و به یک اندازه کود دامی کاملاً پوسیده  نیز برای هرکدام از نهالها استفاده گردید، همزمان با کاشت با استفاده از لوله پلیکا در کنار نهالها کارگذاشته شد  و درداخل آن از گراول دانه بندی شده استفاده گردید. در زمان کاشت نهال میزان سوپرجاذب استفاده شده برای هرچاله به همراه کود دامی و خاک زراعی به طور کامل به هم مخلوط و در پای نهال قرار داده شد و بعد از کاشت اقدام به آبیاری به میزان 20 لیتر در پای هر نهال گردید. دور آبیاری برای نهالها 20 روز یکبار و در هر دور 25 لیتر در نظر گرفته شد پس از کاشت اقدام به یاداشت برداری گردید. داده ها با استفاده از نرم افزارهاي آماريMSTAT C   مورد تجزيه قرار گرفتند و رسم نمودارها با استفاده از نرم افزار  اکسل انجام شد.  

s1

s2

s3

s4

s5

نتایج

تجزیه واریانس بر روی صفات رشد شاخه، تعداد شاخه و قطر شاخه مورد بررسی قرار گرفت نشان داده شد  که در سطح آماری 05/0  دارای نتایج معنی داری می باشند. اما بر روی زمان باز شدن جوانه ها کاربرد میزان سوپرجاذب با زمان باز شدن جوانه ها تاثیر معکوسی نشان داد. در بررسی درصد زنده مانی نهالها نشان داده شد که بیشترین تلفات نهالها در بین شاهد نسبت به بقیه تیمارها مشاهده شد و بیشترین درصد زنده مانی در کاربرد 200 گرم نسبت به بقیه تیمارها بدست آمد و تیمارهایی با کاربرد 100 و 150 گرم نیز نتایج بهتری نسبت به شاهد نشان دادند( نمودار شماره1) . در بررسی تاثیر  میزان سوپرجاذب بر روی رشد شاخه نشان داده شد که بیشترین رشد در کاربرد 150 و 200 گرم نشان داده شد و نسبت به 100 گرم کاربرد، تاثیر معنی داری داشتند و کاربرد سوپرجاذب نسبت به شاهد تاثیر معنی داری نشان داد (نمودار شماره 2).  در بررسی تاثیر سوپرجاذب  بر روی تعداد شاخه نشان داده شد که بیشترین تعداد شاخه در کاربرد 150 و 200 گرم مشاهده شد و نشان داده شد  اختلاف معنی داری  با کاربرد 100 گرم  داشتند و هر سه سطح نسبت به شاهد نتایج معنی داری نشان دادند (نمودار شماره 3). همچنین در کاربرد میزان سوپرجاذب بر روی قطر شاخه ها نشان داده شد که بیشترین قطر شاخه در کاربرد 200 گرم  نسبت به سطوح کاربرد 100 و 150 گرم مشاهده شد، و کاربرد سوپرجاذب در تمام سطوح نسبت به شاهد نتایج معنی داری نشان دادند( نمودار شماره 4). در بررسی  تاثیر کاربرد میزان سوپرجاذب بر زمان جوانه زنی نشان داده شد  که با بالارفتن میزان بیشتر سوپر جاذب زمان جوانه زنی طولانی تر نشان داده شد بطوریکه کوتاهترین زمان جوانه زنی در شاهد نسبت به دیگر تیمارها مشاهده شد (نمودار شماره 5).  در جذب رواناب با توجه به وجود یک بارندگی در دهه اول فروردین به میزان بالغ بر 70 میلی متر و محاسبه آن  از زمان کاشت  تا زمان اولین آبیاری  60 روز  بدون آبیاری برای  نهالها محاسبه گردید و آبیاری های بعدی بعد از تاریخ تعیین شده ادامه داده شد.

بحث

نتایج بدست آمده نشان می دهد که استفاده از سوپرجاذب  در گیاهان مختلف نتایج مثبتی به همراه داشته است بطوریکه در اینجا تاثیر آن بر روی رشد شاخه مشاهده می شود به نظر می رسد سوپرجاذب با جذب 400 برابری آب در درون خود و رها سازی آن در زمان نیاز گیاه از تنش های وارده به آن  جلوگیری نموده و حتی شرایطی را برای جذب دیگر مواد غذایی برای گیاه فراهم می کند، بطوریکه در اینجا نشان داده شد که با بالا بردن میزان مواد در پای نهالها به طور واضح مشاهده گردید که رشد شاخه و قدرت نهالها به مراتب بیشتر می باشد،  نتایج بدست آمده با یافته های طلایی و همکاران 1384 و اله­دادی، 1384  مطابقت دارد. به نظر می رسد با توجه به کمبود بارندگی در زمان کاشت نهالها و وجود یک بارندگی پس از کاشت نهالها مدت بیشتری بدون آبیاری توانستند  به رشد و نمو خود به نحو مطلوبی ادامه دهند به طوریکه نهالهایی که دارای سوپر جاذب  بودند درصد تلفات در بین آنها در حداقل بود فقط تلفات بالاتری در شاهد نسبت به بقیه تیمارها مشاهده گردید که خود بعلت کاربرد پلیمرهای سوپرجاذب می باشد. با توجه به اینکه نهالها در سال اول احتیاج بالاتری به آب جهت آبیاری دارند اما در تعیین دور آبیاری 20 روز یکبار و کاربرد 200 گرم میزان سوپرجاذب هم درصد زنده مانی نهالها به مراتب بالاتر بود و هم اینکه رشد مناسب و معنی داری در بین این نهالها نسبت به بقیه مشاهده گردید که هم صرفه جویی مناسبی از آب در آبیاری شد که تقریبا هزینه های آبیاری به نصف و حتی  بیشتر  تقلیل پیدا کرد. نتایج بدست آمده با یافته های  Dehgan و همکاران (1994) و   Ahmed  and Verplancke  ,  (1994) مطابقت دارد. همچنین به نظر می رسد با هدایت رواناب به نحو مطلوب به داخل چاله ها و استفاده از لوله های زهکشی در داخل چاله علاوه بر جمع آوری بهتر آب جذب آب در حداقل زمان صورت گرفته و ذخیره آن در لایه های نزدیک ریشه بهتر صورت گرفت.

با توجه به اینکه در زمان انجام آزمایش بارندگی منطقه در چند سال اخیر در پایین ترین سطح خود بود و یک بارندگی در زمان بعد از کاشت اتفاق افتاد اما با تنظیم دور آبیاری 20 روزه نهالها رشد و نمو مناسبی نسبت به شاهد نشان دادند که خود بعلت کاربرد مناسب سوپرجاذب می باشد البته بایستی توجه نمود که سوپرجاذب مصرفی به همراه کود دامی و خاک زراعی به نحو مطلوبی با هم مخلوط شوند تا در انتهای دوره آبیاری که سوپرجاذب آب خود را به طور کامل از دست می دهد و باعث وجود فضای اضافی در اطراف ریشه می شود صدمه ای به ریشه نهالها وارد نشود و فضای بوجود آمده توسط مواد همراه سوپرجاذب به نحو مطلوبی جایگزین شود.

منابع مورد استفاده

1- اله دادي، ايرج، “بررسي تاثير كاربرد هيدرو‍ژلهاي سوپرجاذب بر كاهش تنش خشكي در گياهان”، دومين دوره تخصصي- آموزشي- كاربرد كشاورزي و صنعتي هيدرو‍ژلهاي سوپر جاذب، 28 بهمن ،1381.

2- خوشنويس، محمدرضا، “استفاده از سوپر جاذب جهت آبياري بهينه فضاي سبز و جنگلكاريهاي پيرامون شهري”، دومين دوره تخصصي- آموزشي- كاربرد كشاورزي و صنعتي هيدرو‍ژلهاي سوپر جاذب، 28 بهمن ،1381.

3- شفيعي، شهرام، “تاثير پليمر سوپر جاذب بر افزايش رطوبت خاك، بازدهي كود، رشد و استقرار گياه پانيكوم”، دومين دوره تخصصي- آموزشي- كاربرد كشاورزي و صنعتي هيدرو‍ژلهاي سوپر جاذب، 28 بهمن، 1381.

4- كبيري، كورش، “هيدرو‍ژلهاي سوپرجاذب اكريلي”، دومين دوره تخصصي- آموزشي- كاربرد كشاورزي و صنعتي هيدرو‍ژلهاي سوپر جاذب، 28 بهمن ،1381.

5- طلایی، ع، اسدزاده، ع، بررسی تاثیر هیدروژلهای سوپرجاذب در کاهش خشکی درختان زیتون، سومين دوره تخصصي- آموزشي- كاربرد كشاورزي و صنعتي هيدرو‍ژلهاي سوپر جاذب،1384.

6- Ahmed, M., and Verplancke, H.,” Germination and biomass production as affected by salinity in hydrogel treated sandy soil”, Pakistan J. Forest. 44: 53-61,1994.

7- Akhter, J., Mahmood, K., Malik, K,A., Mardan, A. Ahmad, and M. Iqbal, M,M.,” Effects of hydrogel amendment on water storage of sandy loam and loam soils and seedling growth of barley, wheat and chickpea”, Plant soil environ.10: 463-469, 2004.

8- Anon., “Polymer gel hold for tree seedling S A Forestry”, Juply/ August,1998

9-Dehgan. B., Yeager. T. H., Almira. F. C., “photinin and podocarpus growth response to a hydrophilic polymeramendend medium”, Hort. Sci. 29 (6), 641-644, 1994

 10-Silberbush, M., Adar, E., and Malach, Y.,” Use of a hydrophilic polymer to improve water storage and availability to crops grown in sand dunes”,Agricultural Water Management. 23: 303-313, 1993.                                                                                  

11- Taylor, K.C. and Halfacre, R.G., “The effect of hydrophilic polymer on media water retention and nutrient availability to ligustrum lucidum”و Scientia Hort. 21: 1159-1161, 1986.[/fusion_builder_column][/fusion_builder_row][/fusion_builder_container]

دیدگاه ها بسته شده است